Τα όρια είναι κανόνες που ρυθμίζουν τη ζωή μας, τις σχέσεις μας. Υπάρχουν παντού και αφορούν κάθε άνθρωπο.
Τα όρια, όσο κι αν ακούγεται περίεργο, σημαίνουν νοιάξιμο και φροντίδα. Είναι ίδιον της αγάπης. Προσφέρουν στα παιδιά ασφάλεια. Νιώθουν ότι ο γονιός τους έχει την ικανότητα να τα προστατεύσει. Ο Winnicott έλεγε ότι ένα παιδί χρειάζεται να <<εμπεριέχεται>>, δηλαδή να έχει όρια.
Αν τα όρια είναι λογικά, εξυπηρετούν τη ζωή, νιώθεις καλά. Αν είναι αυστηρά, σε πνίγουν. Αν είναι ασαφή ή χαοτικά νιώθεις ανασφαλής.
Τα λειτουργικά όρια δημιουργούν το κατάλληλο περιβάλλον, μέσα στο οποίο ο άνθρωπος μπορεί να συνυπάρχει, να συνεργάζεται, να εξελίσσεται και να δημιουργεί. Δεν μπορεί να υπάρξει ζωή χωρίς όρια. Είναι ζωτικής σημασίας για όλους τους ανθρώπους.
Τα όρια έχουν σχέση με την ηλικία, την ωριμότητα, το περιβάλλον, το φύλο και τη σωματική ρώμη του ατόμου.
Ένα ερώτημα που συχνά ακούγεται είναι πώς θέτουμε τα όρια.
Τα όρια είναι καλό να τίθενται μέσα σ’ ένα κλίμα αγάπης και αποδοχής. Κάθε φορά που ο γονιός βάζει ένα όριο, αξίζει να το κάνει με ηρεμία και να εξηγεί στο παιδί γιατί δεν επιτρέπεται αυτό που κάνει ή θα ήθελε να κάνει.
Κάποιες φορές ακόμα και αν τίθεται με αγάπη το όριο, το παιδί μπορεί να αντιδράσει. Τότε καλό είναι ο γονιός να δεχτεί την αντίδραση με υπομονή και κατανόηση.
Ο τρόπος με τον οποίο θέτουμε τα όρια εξαρτάται από την ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού. Στα πολύ μικρά παιδιά τα όρια πρέπει να τίθενται με απλά λόγια και να συνοδεύονται από επεξήγηση. Στα μεγαλύτερα παιδιά απαντάμε σε ερωτήσεις σχετικά με τα όρια, χωρίς όμως να μπαίνουμε σε <<παιχνίδια>> επιβολής εξουσίας.
Οι αποφάσεις γύρω από τα όρια συναποφασίζονται από τους γονείς. Στις αποφάσεις αυτές πρέπει να είμαστε σταθεροί και συνεπείς, όχι όμως απόλυτοι και άκαμπτοι. Αν κάποια στιγμή αντιληφθούμε ότι κάποια από τα όρια είναι άδικα ή υπερβολικά, τα αναθεωρούμε, αναγνωρίζοντας στο παιδί το λάθος μας. Αν το παιδί μάς πείσει για κάτι, δε μας αποδυναμώνει στα μάτια του παιδιού το να γίνει κάποια παραχώρηση ή αναθεώρηση κάποιου ορίου- το αντίθετο μάλιστα. Αυτού του είδους η αντιμετώπιση δίνει στα παιδιά το μήνυμα ότι είναι σπουδαίο να έχουν επιχειρήματα. Ταυτόχρονα ενισχύεται ο σεβασμός του παιδιού προς τον γονιό και εκτιμάται η συμπεριφορά του.
Αρκεί να μην αναθεωρούμε συχνά τις αποφάσεις μας, ιδίως σε σοβαρά θέματα, γιατί τότε δίνουμε την εντύπωση ότι δεν ξέρουμε κι εμείς οι ίδιοι τι μας γίνεται. Σε τέτοιες περιπτώσεις το παιδί αρχίζει να προβληματίζεται για τον βαθμό της ωριμότητάς μας.
Θα πρέπει επίσης να έχουμε πάρα πολύ υπόψη μας ότι, αν στο σπίτι δε δίνουν ιδιαίτερη σημασία σε όρια και κανόνες, το παιδί δύσκολα αποδέχεται την ύπαρξή τους στο σχολείο και την κοινωνία. Αν μεγαλώνει σε ένα σπίτι χωρίς τους αναγκαίους κανόνες, χωρίς σαφή όρια, σε ένα σπίτι που με περισσή ευκολία τού γίνονται τα χατίρια, όταν θα βγει έξω στην κοινωνία θα δυσκολευτεί να προσαρμοστεί. Η κοινωνία, όπως και οι συμμαθητές στο σχολείο, δε χαϊδεύουν αυτιά.
Επειδή το θέμα των ορίων είναι ένα θέμα πολύ σημαντικό και μας απασχολεί πολύ, θα επανέλθω σε αυτό με τουλάχιστον δύο άρθρα ακόμα. Έως το επόμενο άρθρο να είμαστε όλοι καλά!
Με εκτίμηση,
Μελετάκη Αικατερίνη
Εκπαιδευτικός ΠΕ70